דבר מו"ר ראש המוסדות
מו"ר כה"ר הגאון המקובל רבי עזריאל מנצור שליט"א ראש מוסדות "שובי נפשי" תכב"ץ
עלית לקרתא זיל בנמוסיה
בהכנס האדם לבית אלהים לעמוד בתפלה לפני מי שאמר והיה העולם, עצם כניסתו של האדם הירא למקום, גורמת לו לתחושה שמלא כל הארץ כבודו. ומכל שכן ביודעו כי אותו המיוחד השוכן בבית זה חופף עליו, כי שם ביתו, כמו שנאמר “כי ביתי בית תפלה”. ולכן צריך כל אדם לדעת כי עצם הכניסה שלו למקום זה, מחייבת אותו להתנהג כפי קדושת המקום, באימה וביראה. וביתר שאת יש לאדם להתנהג באופן זה כאשר הציבור נמצאים בתפלה, ולכן הנמצא במקום זה ובמעמד זה, אין הוא יכול להרשות לעצמו שלא לכבד את המקום והמעמד, ולהתנהג בשונה מהציבור. לדוגמא, לא ימצא שיעמוד ויסתודד וישוחח עם חברו, אם זה בענייני תורה, ומכל שכן שיחה בענייני הוויות העולם הזה, שגם כך יש איסור בשיחה זו במקום מקדש מעט. זה וענין זה שייך באנשים מהשורה שמעשיהם ומנהגיהם כרוב ככל הקהל, ואולם יש ותמצא איזה סוג מסויים של אנשים אשר אינם מחוברים להנהגת רוב הקהל, ונבדלים מהם. ואין הם אומרים את אותם קטעי התפלה או את סדרי הפסוקים אשר קהל המתפללים אומר אותם בתוך התפלה. ומפאת כן, האנשים האלה מורים לעצמם היתר לדבר בינם לבין עצמם אפילו בדברים בטלים באותו הזמן בצורה הפגנתית, כדי להראות לציבור המתפללים כי כביכול עניינים אלה אינם חשובים, ואינם מקטעי התפלה. והחמור ביותר הוא, כאשר אותם הבודדים המתנהגים כן הם מאותם אלה אשר נמצאים במסגרות של לימוד תורה, ומופיעים לתפלה באותם הבתי כנסת, אזי בבהתנהגותם זו גורמים לשמש כדוגמא שלילית על כלל לומדי התורה, בעיני ציבור המתפללים. ומעין עניינים אלו אתה יכול למצוא גם בזמנים אחרים, לאו דווקא בזמני תפלה. אלא יש באפשר שכאשר אתה קרוא אל אדם אשר הוא גומל חסדים ומכניס אורחים בנפש רחבה ובעין טובה, והאורח אשר הוא ניחן בשכל בריא והוא נבון, אזי הוא מבין היטב את אשר לפניו, וניצב לנגד עיניו הכלל של “עאל לביתא זיל בנימוסא” ולא כפי הכלל המצוי אצל האנשים קלי הדעת, הניחו לו להציץ אל תוך חצר הבית לראות מקל שקד / והנה נכנס כבעל בית והתחיל לרקוד ולרקד /. ולכן, האורח אשר מכבד את עצמו ואת בעלי הבית, אזי בעת אשר בעל הבית בסדרי הקידוש עושה הוא מעשה ומתנהג כפי מנהג אבותיו ואבות אבותיו באמירת נוסח הקידוש, ולנגד עיניו הוא מוצא שנעמדים שניים מהקרואים, ניצבים שלא בסמיכות לשולחן עם שאר הקרואים, אלא במרחק מהשולחן לצד קיר הבית. ושמא תאמר שעמידתם זו באה להם מתוך בושה, שהם אוכלים לחם חסד של איש שמכניס אורחים, ולכך מתביישים לעמוד ליד השלחן. זה אינו, אלא הם מחליפים שיחה ביניהם, ונראה כי מתוך ריכוזם ועמקותם בשיחתם, כי היא מרתקת ומעניינת יותר ממהלך מעשה הקידוש. מאחר וכל תכליתם בזה להראות, כי בדברים אשר נעשה עתה במעשה הקידוש אין הוא מעניין אותם ולא כשיטתם. ואל תאמר שאלו המשוחחים הם מאנשי הרחוב שנקראו לסעודה מתוך רחמנות, זה אינו, אלא אלה אנשים היושבים לפני ספר ולומדים במסגרות תורניות. והתוצאה היא כי הסתכלות בעל הבית והאורחים הקרואים על אנשים כאלה וכיוצא בהם, כי ערכם הוא לא כבעלי תורה, אלא כאותם אשר דעתם אינה אפילו כפשוטי העם, וגם משוללי מוסר עצמי וכבוד לזולת. סוף דבר יהי רצון שיקויים בנו כה אמר ה’ וגו’, וצום העשירי יהיה לבית יהודה לששון ולשמחה ולמועדים טובים, והאמת והשלום אהבו. אכי”ר.
מחשבה כהלכה
כה"ר הגאון רבי יוסף חמאמי שליט"א רב ומו"ץ שכונת שיכון ה' בני ברק
העבר עיני מראות שוא- גובה חובת
xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx. xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx. xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx. xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx. xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx. xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx. xxxx xxxx xxxx" xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx" xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx. xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx " xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx". xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx" xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx. xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx. xxxx xxxx" xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx. xxxx xxxx" xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx" xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx" xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx". xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx. xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx " xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx' xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx". xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx " xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx" xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx. xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx " xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx". xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx" xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx" xxxx " xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx" xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx! xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx" xxxx. xxxx xxxx" xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx. xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx. xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx" xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx. xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx, xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx.
חמדה גנוזה
דברי מוסר לחיזוק בעסק התורה
כמוהר"ר יחיא ן' יצחאק סאלם אלאזרקא זצוק"ל
כתיב (קהלת ד ב) "ושבח אני את המתים שכבר מתו, מן החיים, אשר (הם) [המה] חיים עדנה". זה הפסוק צריך ביאורב, וזהו שארז"ל (שבת ל.) לעולם יעסוק אדם בתורה ובמצוות קודם שימות, שכיון שמת האדם נעשה חפשי מן המצות ומן התורה, ואין לו להקב"ה שבח בו. וזהו שאמרו חכמים הוי ממעט בעסק ועסוק בתורה ובמצות בחייך, אבל במות האדם אינו יכול לקיים התורה והמצוות שנאמר במתים חפשי. והראיה מגבי משה רבינו עליו השלום, כשחטאו ישראל במדבר עמד משה בתפילה לפני הקב"ה ואמר כמה תפלות ותחנונים לפני הקב"ה ולא נענה, עד שאמר זכור לאברהם ליצחק ולישראל עבדיך אשר נשבעת להם בך ונענה ואמר לו הקב"ה סלחתי כדבריך, וזהו שאמר הכתוב ושבח אני את המתים שכבר מתו מן החיים אשר המה חיים עדינהג. ועוד דרשו רז"ל (שם) על זה הפסוק כשבקש שלמה להכניס ארון לבית קדשי הקדשים דבקו שערים זה בזה, ואמר שלמה כ"ד רננות ולא נענה, עד שאמר זכרה לחסדי דוד עבדך ונענה, ונהפכו פני שונאי דוד כשולי קדרה, וידעו כל ישראל שמחל לו על אותו עון, מיד [פתחד] שלמה ואמר ושבח אני את המתים, וכונתו שלשלמה לשבח לצדיקים שקרויים חיים שנאמר ובניהו בן יהוידע בן איש חי, אבל הרשעים קרויים מתים אפ' בחייהם, וכל שכן במותם. ומנין שבחייהם קרויים מתים שנ' כי לא אחפוץ במות המת, ומנין שאפילוה במיתתם קרויים מתים, שנאמר לא המתים יהללו יה ולא כל יורדי דומה. ולפיכך צריך האדם לעסוק בתורה ובמצות, ואפילו מתוך דוחק. וזהו שאמרו חכמיםו, חייב כל אדם לעסוק בתורה בין עני בין עשיר בין בין בריא בין בעל יסורין. ולפחות ילמוד בכל יום פרק אחד מהמשנה, ומעט פסוקים מהנביאים ותהילים, ואם יוכל ללמוד יותר מה טוב חלקו ומה נעים גורלו. ואפי' מתוך צער ומתוך דוחק, לפי שאמרו חז"לז כך היא דרכה של תורה, פת במלח תאכל, ומים במשורה תשתה, וחיי צער תחיה, ועל הארץ תישן. לפי שבשעת פטירתו שלאדם אין מלוין לו לאדם לא כסף ולא זהב ולא אבנים טובות ומרגליות אלא תורה ומעשים טובים. וזהו שאמר רבי יוסי בן קסמאח פעם אחת הייתי מהלך בדרך, פגע בי אדם אחד ונתן לי שלום והחזרתי לו שלום. אמר לי מהיכן אתה, אמרתי לו מעיר גדולה שלחכמים וסופרים אני. א"ל רבי רצונך שתדור אצלינו, ואני אתן לך אלף אלפי אלפים דינרי זהב ואבנים טובות ומרגליות. אמרתי לו לאו, ואפילו תתן לי כל כסף וזהב שבעולם איני דר אלא במקום תורה, שנאמר טוב לי תורת פיך מאלפי זהב וכסף. ולא עוד אלא שבשעת פטירתו שלאדם אין מלוין לו לאדם לא כסף ולא זהב, ולא אבנים טובות ומרגליות, אלא תורה ומעשים טובים בלבד. שנאמר בהתהלכך תנחה אותך, בשכבך תשמר עליך, והקיצות היא תשיחך. בהתהלכך תנחה אותך, בעוה"ז. בשכבך תשמר עליך, בקבר. והקיצות היא תשיחך, לעוה"ב. ואומר לי הכסף ולי הזהב אמר ה' צבאות. ולא עוד אלא אמרו חז"לט שכל העוסק בתורה יסורין בדלין הימנו, שנאמר ובני רשף יגביהו עוף, ולא עוד אלא שכל העוסק בתורה בעוה"ז זוכה בשבילה לעוה"ב, והוא מה שאמר רבי נהוראיי מניח אני כל אומניות, ואיני מלמד בני אלא תורה. שאדם אוכל משכרה בעוה"ז, והקרן קיימת לו לעוה"ב. ושאר אומניות אינן כן, כשאדם בא לידי חולי אן לידי זקנה, או לידי יסורין ואינו יכול לעסוק במלאכתו, הרי הוא מת ברעב. אבל התורה אינה כן, משמרתו בנערותו מכל רע, ונותנת לו אחרית ותקוה בזקנותו. בנערותו מה הוא אומר וקויי ה' יחליפו כח, בזקנותו מה אומר עוד ינובון בשיבה. ולעולם אל יאמר אדם אעסוק בתורה כל היום כולו, ולא אעשה מלאכה כלל. אלא צריך שיהיה לו אומנות מעט כדי שיתפרנס ממנה, שכן מצינו במסכת אבותי"א כל תורה שאין עמה מלאכה סופה בטילה וגוררת עון. ואל יעשה אדם מלאכת קבע ותורתו עראי אלא מה יעשה אדם ויחיה בעוה"ז ולעולם הבא יעסוק בתורה ובמלאכה, אבל תורתו תהיה קבע ומלאכתו עראיי"ב, ויתפלל למי שהעושר והנכסים שלו, שאין אומנות שאין בה מן עניות ועשרות, שלא עניות מן האומנות ולא עשרות מן האומנות והכל לפי זכותו שלאדם, ויכול להעשיר ולהתפרנס ממלאכה קלה בדרך עראי יותר ממלאכה שהי כבידה בדרך קבע, ואם האדם עושה תורתו קבע ומלאכתו עראי אז הקב"ה מברך מלאכתו ומתפרנס בנחת, וזה וזה נתקיים בידו וזוכה בעוה"ז וזוכה לעולם הבא שכולו טוב לעולם הנצח לעולם שכולו ארוך לחי העולמים.